Het Erfgoed van Epicurus


		Het Erfgoed van Epicurus

U bent hier: Wereldbeeld >> Het Erfgoed van Epicurus

Het Erfgoed van Epicurus

HET MEEST INTERESSANTE aspect van je morele filosofie van geluk zonder lijden is de bekendheid ervan. In een groot aantal van je opmerkingen bespeur ik een impliciete genotzucht. Ik heb niet het gevoel dat je het met de Cyrénaïsten eens zou zijn, die boven alles op zoek waren naar persoonlijk genot, en sensueel genot in het bijzonder. Zij geloofden dat er geen voordeel behaald kon worden uit logische of mentale studies. De enige kenbare realiteit in het Cyrénaïsme werd empirisch via de vijf zintuigen herkend. De Romeinse keizers Tiberius en Caligula streefden tot in het extreme naar deze realiteit. De Epicuristen waren nog steeds op zoek naar genot, maar zij erkenden dat een onbeheerste jacht op genot later in het leven vaak tot een lager genot leidde. Ze maakten hun doel om genot gematigd na te streven. Zij herkenden ook dat genot door het verkrijgen van kennis kon worden verkregen, een vorm van genot die door de Cyrénaïsten werd afgewezen.

Als tiener las Epicurus vaak de werken van Democritus, een pre-Socratische filosoof en wetenschapper die samen met Leucippus een theorie over de natuur opstelde die opmerkelijk eender is aan die van de wetenschap van de vroege twintigste eeuw. In de 3^e en 4^e eeuw voor Christus beschreven Democritus en Leucippus de natuur als een samenstel van atomen, de kleinste onverdeelbare eenheid van materie. Zij dachten dat de hele natuur was opgebouwd uit ofwel atomen ofwel lege ruimte. Omdat deze fundamentele componenten van de natuur eeuwig bestonden, bestond er geen noodzaak om het concept van God hierin op te nemen. Democritus was een strikt materialist, wiens filosofie voortkwam uit zijn wetenschappelijke theorieën en parallel loopt aan de filosofische ideeën van de meeste wetenschappers in onze tijd. Democritus ontwikkelde een zeer galante verzameling van regels voor het menselijk gedrag, waarin hij aanzette tot gematigdheid in alle dingen en de ontwikkeling van de cultuur als de zekerste weg om het meest wenselijke doel van het leven te bereiken, namelijk blijmoedigheid.⁸⁰ “Epicurus dacht dat hij de mens van de vrees voor God en de vrees voor de dood had bevrijd”⁸¹. Omdat de dood slechts het ophouden van het natuurlijke bestaan representeerde en de atomen waaruit mensen bestonden niet meer functioneerden, kon er na de dood geen pijn en lijden bestaan. Wat jij tegenwoordig probeert te bereiken door een eind te maken aan het geloof, werd meer dan 2300 jaar geleden al door Epicurus geprobeerd!

Natuurlijk zouden we tegenwoordig in een volledig seculiere maatschappij leven als Epicurus het geloof in zijn tijd volledig had weten uit te roeien. Het mag duidelijk zijn dat het geloof voortleefde. Binnen de invloedssfeer van Epicurus werd vrijelijk een atheïstische filosofie ontwikkeld. Zijn morele nadruk "concentreerde zich op het individu en zijn onmiddellijke verlangens voor lichamelijk en mentaal genot in plaats van op abstracte principes of correct gedrag of het overwegen van God's geboden”⁸². Individueel geluk werd het leidende principe van de menselijke moraliteit. Epicurus herkende dat we allemaal een duidelijk besef hebben van het verschil tussen pijn en genot, en dat we allemaal plezier als veel wenselijker beschouwen. Daarom concentreerde de filosofie van Epicurus zich op het vermijden van pijn en het verwerven van genot. In tegenstelling tot de Cyrénaïsten herkende Epicurus dat een leven vol genot niet zou voortkomen uit dronken gefeest en de ongebreidelde bevrediging van lusten. Hij koos voor een gematigder houding die een overmatig zot gedrag vermeed. Maar toch leefden de Epicuristen, net als de Cyrénaïsten, uiteindelijk als hedonisten met een morele filosofie van zelfvooringenomenheid. Ze gingen zorg voor de behoeften van de armen en maatschappelijke problemen uit de weg, tenzij deze toevallig hun persoonlijke individuele geluk op de een of andere manier in de weg stonden. “De enige functie van de burgerlijke samenleving die Epicurus zou erkennen was om die mensen af te schrikken die andere individuen pijn zouden kunnen toebrengen”⁸³. De vergelijking tussen jouw moraliteit en het Epicurisme kan tekortschieten als jij werkelijk om het welzijn van anderen geeft, zelfs het welzijn van mensen die je niet persoonlijk kent. Maar de vergelijking gaat wel op omdat jij net als Epicurus geen grond hebt voor een rationele aandrang tot een dergelijke zorg.

Het Erfgoed van Epicurus – Persoonlijk Geluk Bereiken

Misschien geef jij wel de voorkeur aan het utilitarisme van John Stuart Mill of Peter Singer. Op basis van Singer's filosofie kun je nooit persoonlijk geluk bereiken tenzij je iets hebt om gelukkig over te zijn, en een dergelijk brandpunt zou ook je verlangen moeten bevatten om het persoonlijk geluk van anderen te vergroten. Helaas leidt dit tot het aannemen van het idee van een groter goed. Een dergelijk utilitarisme zou betoogd kunnen hebben dat meer mensen in de samenleving profijt hadden van het instellen van de slavernij in het koloniale Amerika dan dat er mensen door geschaad werden, en dus was het goed. Dit zou vooral voor de slaveneigenaar waar zijn geweest. Omdat er geen manier was om de mate van genot te kwantificeren die de algemene bevolking door de slavernij genoot, noch om het misnoegen onder de slaven te kwantificeren, kwam de bepaling van het grotere goed neer op het individuele persoonlijke geluk. Als je een utilitaristische slaaf zou vragen om de situatie te beoordelen, dan zou zijn reactie zeer verschillend zijn van de reactie van de slaveneigenaar.

In het laatste hoofdstuk van The End of Faith wijs je op je aarzeling om het Boeddhisme te bekritiseren, en je betuigt je genegenheid tot het Oosterse denken. Ik zou willen voorstellen dat jij je niet tot het Boeddhisme aangetrokken voelt vanwege de rationaliteit ervan, maar omdat het Boeddhisme de dingen benadrukt die jij persoonlijk al verlangt, zoals vrede, liefde, vrijheid van lijden en, het meest van alles, geen God. Maar fundamenteel voor de Boeddhistische filosofie is het concept dat we allemaal anātman zijn: volledig zonder 'zelf', zonder ziel. Dit zal wel aantrekkelijk voor je zijn, in het licht van je neiging naar het reductieve fysicalisme. Maar hoe verenig je de Boeddhistische kijk op de 4 Nobele Waarheden met de rationele Westerse gedachte? Laat mij deze 4 Nobele Waarheden samenvatten:

Er bestaat lijden.

De oorzaak van lijden zijn verlangens.

Het einde van lijden vereist het uitblussen van de verlangens.

De manier om verlangens uit te blussen bestaat uit het volgen van het Achtvoudig Pad.

Ik zal in deze uiteenzetting niet dieper op het Achtvoudig Pad ingaan, maar impliciet vinden we hierin de noodzaak om naar vrijheid van verlangens te verlangen. Niet alleen is dit op zichzelf onsamenhangend, maar ook volledig in strijd met jouw verlangen om Van God los te zijn.

Uiteindelijk heb ik geen compacte verklaring van je filosofische geloof kunnen vinden. In Van God los stelde je dat “de notie van een morele gemeenschap veel paradoxen van het menselijk gedrag oplost"⁸⁴. Toch ga je verder met te stellen: "Het probleem van het specificeren van de criteria voor de opname in onze morele gemeenschap is er een waar ik geen gedetailleerd antwoord op heb"⁸⁵. Vervolgens heb je het over de kern van je probleem en ons verschil. Je stelt dat we niet eenvoudigweg alle mensen als onderdeel van onze morele gemeenschap en alle dieren als geen onderdeel van onze morele gemeenschap kunnen categoriseren. Je wijdt hierover uit door het volgende te stellen: "De meesten onder ons vermoeden dat konijnen niet in staat zijn om geluk of lijden op een menselijke schaal te ervaren. Ik moet toegeven dat we het op dit gebied bij het verkeerde eind kunnen hebben. En als het ooit zou lijken dat we de subjectiviteit van konijnen hebben onderschat, dan zou onze ethische houding ten opzichte van konijnen ongetwijfeld veranderen”⁸⁶. Wetenschappelijk gezien hebben bijna alle dieren pijn-receptoren die hen er toe aanzetten om pijnlijke omstandigheden uit de weg te gaan. Schrikdraad zou paarden of vee nauwelijks binnen kunnen houden als zij dit niet als een afschrikmiddel zagen. Omdat jij geen manier ziet om het geluk van dieren te bepalen, ook al voelen zij pijn, zouden we hen op basis van jouw criteria niet in onze gemeenschap kunnen indelen.

Hoe zou het besef van een morele gemeenschap, die verondersteld wordt te bestaan uit de groep die een bijzonder menselijke behandeling verdient, zo veel paradoxen kunnen oplossen als jij de criteria voor opname in deze gemeenschap niet duidelijk kunt definiëren? De mensheid is op basis van zijn "imago dei" de enige morele gemeenschap die je kunt nastreven en de herkenning van de heiligheid van het menselijk leven, ongeacht subjectiviteit, wordt door Christenen het hoogste geacht. De mensheid omvat mensen in de vroegste fasen van hun ontwikkeling, maar ook mensen die op een tragische manier hebben geleden, zoals Terri Schiavo en Christopher Reeve.

Kun je nu inzien waarom ik eerder de Cyrénaïsten noemde? Je behoudt je zorgen met betrekking tot de opname in de morele gemeenschap voor aan elk wezen dat nu geluk, pijn of lijden kan ervaren. Ondanks het feit dat een geaborteerde foetus een heel leven van potentieel geluk op een menselijke schaal wordt onthouden, sluit jij hen uit als onderdeel van de morele gemeenschap omdat zij nu niet in staat zijn om te lijden. Uiteindelijk is het zo dat we ons tot niemand anders als onszelf zouden kunnen wenden voor de criteria voor opname in deze gemeenschap, als een natuurlijke selectie zonder God ons tot onze huidige staat zou hebben gebracht. De aanvaarding van de God-hypothese betekent dat de morele gemeenschap voor de Christen reeds is vastgesteld.

Lees Verder!

Lees Pagina 1 van Brief aan een Christelijke Natie: Een Weerwoord.

Deze pagina is een onderdeel van "Brief aan een Christelijke natie: Een Weerwoord" door R.C. Metcalf. Bezoek www.ThinkAgain.us (Engelstalig) voor meer informatie.

Voetnoten:
⁸⁰ Samuel E. Stumpf, Socrates to Sartre 4th Ed., oftewel Socrates aan Sartre, 4e editie (New York: McGraw Hill, 1988), p. 28.
⁸¹ Idem, p. 111.
⁸² Idem
⁸³ Idem, p. 113.
⁸⁴ Sam Harris, The End of Faith: Religion, Terror and the Future of Reason, oftewel Van God los. De Gevaren van Religie en de Toekomst van de Rede (New York: W.W. Norton, 2004), p. 176.
⁸⁵ Idem, p. 177.
⁸⁶ Idem.

Vind jij deze informatie nuttig? Help ons dan door deze met anderen te delen met behulp van onderstaande social media knoppen. Wat zijn social media?